آيه معنى خاصّ دين اسلام است كه عقيده بدستور و گفتار پيغمبر باشد ولى در آيات ديگر ممكن است مقصود معنى كلى تسليم باشد در برابر مخالفت و مقاومت و يا مقصود تسليم و پذيرش باشد . سخن ما : آيت « وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الإِسْلامِ » صريح است در اينكه غير مسلمان رستگار نيست ولى ممكن است در اين مطلب از دو جهت گفتگو كرد : اوّل آنكه اگر كسى هيچ دينى را نپذيرفت چه خواهد شد جواب اين است كه اين آيه براى يهود است و مسيحى و ديگر مردمان مدعى دين و براى بيدينها در آيات ديگر تكليف معين شده است . دوم آنكه در اين دوران كه بيشتر مردم مدرسه رفته و كتاب خوانده هستند و بواسطه راديو و روزنامه كمابيش از اوضاع جهان خبردار هستند و خوانده‌اند و شنيده‌اند كه دين اسلام پيروان زياد دارد و از اديان مشهور جهان است آيا همه ى اينها موظَّف هستند بدين اسلام و مشمول اين آيه هستند يا نه ؟ عموم متخصّصين در علوم اسلام از قديم زمان اين عقيده را دارند كه بشر مكلَّف است بتحقيق كردن و پذيرفتن دين اسلام به اين دليل كه هر فرد عاقل چون با خود بينديشد تصديق مىكند كه بايد دين حقّ را قبول كند و بموجب اين حكم عقل بايد در مقدّمات و اصول دين بحث كند تا دين حقّ را تشخيص دهد و چون دين اسلام به همه ى جهان منتشر است و از آن مطَّلع هستند بايد بحث و تحقيق در اصول آن بكنند و چون بحث كنند برايشان درستى اسلام واضح مىشود و تصديق بلزوم پيروى آن خواهند كرد پس عموم مردم جهان مشمول اين آيه هستند و كمتر كسى است كه از اسلام به كلى بى خبر باشد . و در برابر اين وظيفه ى عمومى عقلى معاف باشد اين است خلاصه ى عقيده و استدلال طبقه ى تحصيل كرده در علوم اسلامى . براى روشن شدن اين مطلب مىگوئيم : مسلَّم است كه شرط تكليف علم است پس جاهل معذور است و جهل را تقسيم كرده‌اند بجهل قصورى و تقصيرى و گفته‌اند : مردم نادان بوظائف دينى بعضى جاهل هستند كه موجبات خارج از اختيار آنها را جاهل نگاهداشته است و آنها را جاهل قاصر مىنامند و البتّه اين دسته مسئول نيستند